Câu bị động: Làm SEO sai hay phong cách viết chấp nhận được?

Các nhà khoa học, kỹ sư và phóng viên có điểm gì chung? Họ đều thường xuyên dùng câu bị động để nhấn mạnh những kết quả, tin tức và sự kiện quan trọng. Nhưng trong SEO, câu bị động lại mang tiếng xấu.

Nếu đang tối ưu nội dung để đạt thứ hạng cao hơn trên trang kết quả của công cụ tìm kiếm (SERP), có lẽ bạn đã nghe nói rằng tốt nhất nên viết ở thể chủ động. Theo quan điểm này, cấu trúc bị động phức tạp hơn, vì vậy khó đọc hơn; điều này có thể khiến nội dung của bạn bị bất lợi về SEO.

Thật không may, câu bị động là một phần quen thuộc trong văn phong kỹ thuật và khoa học. Khi làm việc trong các lĩnh vực B2B như marketing, IT, SaaS hoặc kỹ thuật phần mềm, bạn thường khó tránh dùng câu bị động, nhất là khi bản tóm tắt nội dung đến từ các bộ phận kỹ thuật.

Vậy làm thế nào để nhận diện và chỉnh sửa câu bị động trong bài viết? Có trường hợp nào câu bị động thực sự tốt hơn câu chủ động không?

Hướng dẫn này sẽ tìm hiểu những câu hỏi trên và xem xét thêm ý kiến của một số chuyên gia về cách tạo nội dung chất lượng cao.

Tóm tắt nhanh về câu bị động và câu chủ động

Nếu bạn không vừa học xong môn tiếng Anh AP, việc không nhớ câu bị động là gì và được dùng như thế nào cũng dễ hiểu. Vì vậy, dưới đây là phần ôn tập nhanh. Nếu đã nắm rõ, bạn có thể chuyển thẳng sang phần tiếp theo.

Câu bị động và câu chủ động

Tiếng Anh có cấu trúc câu chủ ngữ – động từ – tân ngữ (SVO). Điều này có nghĩa là trong hầu hết các câu, bạn sẽ thấy một chủ ngữ thực hiện hành động, động từ mô tả hành động là gì, và tân ngữ chịu tác động của hành động đó.

Dưới đây là một câu thông thường ở thể chủ động. Trong ví dụ này, việc biết ai thực hiện hành động có vẻ quan trọng

“Erica (S) kicked (V) the ball (O).”

Với cấu trúc câu bị động, chúng ta đảo ngược câu. Ta đưa người hoặc vật nhận hành động lên làm chủ ngữ của câu.

Trong mỗi ví dụ dưới đây, ta có kết quả, động từ to be ở các dạng khác nhau (is, are, was, were, has hoặc had been) và một quá khứ phân từ. Nếu muốn biết ai đã thực hiện hành động, ta thêm “by PERSON/ENTITY”):

• Quả bóng được Erica đá.
• Sự sống đã được phát hiện trên Sao Hỏa!
• Khi chúng tôi đến nơi, chiếc bánh đã bị ăn mất.

Câu bị động và câu chủ động có ảnh hưởng đến SEO không?

Chúng ta thường bắt gặp câu bị động trong các brief kỹ thuật và bài viết. Điều này có thể khiến những người viết cần tạo nội dung hấp dẫn và blog cùng các quản lý nội dung muốn giúp chúng dễ đọc hơn phải đau đầu. Nhưng việc dùng câu bị động có thực sự ảnh hưởng đến thứ hạng không?

Sergei Rogulin, SEO Manager tại Semrush, giải thích rằng vấn đề này không đơn giản là trắng hay đen.

Thật khó để đưa ra câu trả lời dứt khoát. Câu bị động và câu chủ động không trực tiếp là yếu tố xếp hạng, nhưng câu bị động khiến văn bản phức tạp hơn, trong khi câu chủ động giúp người đọc tiếp nhận nội dung dễ dàng hơn. Vì vậy, câu chủ động cải thiện khả năng đọc.

Sergei Rogulin, SEO Manager tại Semrush

Nhưng chúng ta cần nhớ rằng không chỉ con người đọc website của mình.

“Giọng văn cũng có thể ảnh hưởng gián tiếp đến cách Google hiểu nội dung trang của bạn. Nội dung càng dễ đọc thì khả năng được diễn giải chính xác càng cao, từ đó cải thiện các yếu tố xếp hạng hành vi,” ông nói tiếp. “And that, in turn, may affect the growth in SERPs.”

Dù vậy, SEO là một lĩnh vực phức tạp.

“Bạn không nên kỳ vọng thứ hạng sẽ tăng ngay lập tức chỉ nhờ chuyển từ câu bị động sang câu chủ động,” ông nói. “Điều quan trọng nhất là nội dung hữu ích như thế nào đối với những người dùng tìm thấy trang của bạn trong kết quả tìm kiếm.”

Amit Panchal, Chuyên gia tư vấn Digital Marketing, cũng đồng tình.

Google, hay bất kỳ công cụ tìm kiếm nào khác, đều ưu tiên những website trả lời chính xác câu hỏi của người tìm kiếm. Đơn giản vậy thôi (và từ trước đến nay vẫn thế).

Amit Panchal, Chuyên gia tư vấn Digital Marketing

Amit viện dẫn Google Webmaster Guidelines, tài liệu đề cập đến chất lượng nội dung được viết ở nhiều phần khác nhau, trong đó có hướng dẫn:

• Hãy tạo một website hữu ích, giàu thông tin và viết các trang mô tả nội dung rõ ràng, chính xác.
• Tránh viết nội dung cẩu thả với nhiều lỗi chính tả và ngữ pháp.

“Khả năng đọc được xác định bởi mức độ dễ tiếp nhận nội dung của đối tượng mục tiêu,” Amit nói tiếp. “Ví dụ, ‘The content writer typed an article’ rõ ràng hơn khi được viết ở dạng chủ động, so với ‘The article was typed by the content writer’, một câu bị động.”

Amit khuyên chỉ nên dùng câu bị động khi cần thiết để tránh ảnh hưởng đến thứ hạng. “Những website có nội dung dễ đọc nhất thường có thứ hạng cao hơn trên SERP,” ông nói.

Khi nào có thể dùng câu bị động?

Cả câu chủ động lẫn câu bị động đều có chức năng riêng — và có những lúc rõ ràng là dùng câu bị động sẽ phù hợp hơn, bất kể các công cụ SEO nói gì. Dưới đây là một số trường hợp bạn nên dùng cấu trúc ngữ pháp bị động.

1. Khi bạn không biết (hoặc không cần biết) ai là người thực hiện hành động

• “The Bank of England was robbed in broad daylight.” (Câu bị động)

Cấu trúc bị động này phù hợp vì chúng ta không biết ai đã cướp ngân hàng. Đừng cố xoay xở để chuyển câu này sang thể chủ động—câu sẽ trở nên rườm rà và sự việc xảy ra cũng kém rõ ràng hơn. Ví dụ:

• “Unknown thieves robbed the Bank of England in broad daylight.” (thể chủ động)

Điều tương tự cũng đúng khi bạn không cần biết ai đã thực hiện hành động:

• “The server has been placed offline temporarily.”

Đây là đặc điểm phổ biến trong các văn bản kỹ thuật, vì tác nhân trong câu quá hiển nhiên nên không cần nêu ra hoặc hoàn toàn không liên quan.

2. Khi kết quả quan trọng hơn người hoặc vật thực hiện hành động

Nếu cần nhấn mạnh kết quả của một hành động thay vì người, entity hoặc vật gây ra hành động đó, bạn nên dùng thể bị động:

• “The town hall was destroyed by fire.” (thể bị động)

Trong ví dụ này, cách diễn đạt thay thế ở thể chủ động nhấn mạnh quá mức vào ngọn lửa. Điều đó khiến ngọn lửa có vẻ như là một tác nhân có suy nghĩ hoặc chủ đích, khiến câu nghe kỳ lạ:

• “Fire destroyed the town hall.” (thể chủ động)

3. Khi bạn muốn giấu chủ thể

Con người đôi khi rất ranh mãnh và muốn né tránh trách nhiệm. Đây là một ví dụ kinh điển:

• “Mistakes were made.” (thể bị động)

Mỗi khi đọc hoặc nghe câu này, bạn đang gặp một cách diễn đạt bị động có chủ ý nhằm che giấu người đã mắc lỗi. Chẳng hạn, điều tương tự có thể xảy ra nếu bạn đói và không muốn thừa nhận rằng mình đã ăn miếng bánh cuối cùng.

• “By the time you arrived, the cake had been eaten.” (thể bị động)

Thấy chưa? Nhờ thể bị động, bạn thoát khỏi trách nhiệm rồi.

Nói đùa vậy thôi, những ví dụ này cho thấy đôi khi thể bị động là cần thiết. Bạn có thể dùng thể này trong nội dung mà không làm thông điệp kém rõ ràng.

Khi nào nên dùng thể chủ động?

Có thể xem thể chủ động là cách viết “default”. Chúng ta dùng thể này vì câu nghe sinh động hơn, đồng thời thể hiện rõ ai đã làm gì và làm với ai. Đây là cách diễn đạt rõ ràng và nên được sử dụng bất cứ khi nào có thể.

John Warner, Giám đốc Marketing & Nội dung tại Click cho rằng đây là lựa chọn tốt nhất, nhưng việc kết hợp các phong cách viết cũng chẳng có gì sai:

Phong cách văn xuôi của tôi mang dấu ấn riêng. Tôi viết những câu dài, thường gồm nhiều mệnh đề. Đôi khi, trong một bài viết, tôi cũng có thể dùng thể bị động một hoặc hai lần.

John Warner, Giám đốc Marketing & Nội dung tại Click

“So far as I know, passive voice has not reduced the ability of my articles to rank. There are crimes against English more severe, and more common, than passivity.”

John cho biết dù Google có thể nhận diện thể bị động, ông sẽ rất ngạc nhiên nếu điều đó ảnh hưởng đến thứ hạng.

“Việc sử dụng câu bị động quá thường xuyên sẽ ảnh hưởng đến độ rõ ràng. Khi đăng nội dung trực tuyến, bạn đang viết cho con người và một loạt thuật toán (chẳng hạn như BERT, MUM và LaMDA),” ông nói. “Trong hai nhóm đối tượng này, con người dễ chấp nhận ngôn ngữ tự nhiên hơn nhiều so với bất kỳ mô hình NLP nào. Con người vốn có khả năng nắm bắt những điểm khác thường, tính trừu tượng và sự đổi mới trong cả ngôn ngữ viết lẫn ngôn ngữ nói.”

Ông giải thích rằng dù đang được cải thiện, các mô hình NLP vẫn chưa hiểu ngôn ngữ tốt bằng con người.

“Điều này khiến sự rõ ràng trở nên quan trọng. Vì cần diễn đạt rõ ràng nên bạn cần tránh dùng câu bị động. Có thể không phải để cải thiện thứ hạng, nhưng chắc chắn là để có thứ hạng tốt cho đúng keyword,” ông nói.

Cách viết hiệu quả bằng câu chủ động và câu bị động

Có nhiều công cụ và trình kiểm tra ngữ pháp giúp tối ưu khả năng đọc của bài blog: Grammarly, Yoast, Hemingway và Semrush Writing Assistant ( SWA) là một số ví dụ. Các công cụ này có thể nhận diện cấu trúc câu bị động và đôi khi cho biết tỷ lệ câu bị động trong văn bản của bạn.

“Tất cả công cụ này đều có ưu và nhược điểm, nhưng Grammarly thậm chí có thể gợi ý cách diễn đạt khác cho đề xuất, trong khi SWA so sánh khả năng đọc với các đối thủ cạnh tranh cho một keyword cụ thể,” Sergei Rogulin nói.

Câu hỏi đặt ra là tỷ lệ câu bị động có quan trọng không? Điều quan trọng nhất là nội dung có giá trị với đối tượng của chúng ta. Như chúng ta đã thấy, nếu được dùng đúng cách, câu bị động có thể giúp văn bản dễ hiểu hơn. Ngược lại, dùng câu chủ động không phù hợp có thể khiến ý nghĩa trở nên khó hiểu.

Vì vậy, dù các công cụ hữu ích trong việc chỉ ra vấn đề, cuối cùng người viết hoặc biên tập viên vẫn là người đưa ra đánh giá. Bạn cần quyết định xem công cụ đang đánh dấu những đoạn văn khó hiểu hay những đoạn thực ra đã rõ ràng và dễ đọc.

Câu bị động và SEO giống như một mối quan hệ độc hại chẳng mang lại điều gì tốt đẹp; tốt hơn hết là nên tách chúng ra.

Jigar Agrawal, Biên tập viên tại Entrepreneur

Trong quản lý nội dung, mục tiêu của chúng tôi là cung cấp nội dung mới mẻ, hữu ích, dễ đọc và nguyên bản cho đối tượng độc giả. “Nhồi nhét keyword để chạy theo SERP đã là chuyện của ngày xưa; trong bối cảnh hiện nay, SEO là một cuộc chơi hoàn toàn mới với luật lệ thay đổi từng phút,” ông nói.

Alina Benny Sr., Chuyên gia tư vấn SEO nội dung tại Nextiva khuyên bạn chọn cách diễn đạt trực tiếp và tự nhiên nhất.

Đây là nguyên tắc hàng đầu của tôi khi viết nội dung quảng cáo. Tôi không nghĩ có nghiên cứu cụ thể nào chứng minh mối liên hệ giữa câu bị động và thứ hạng trên SERP, nhưng mọi người luôn đồng tình rằng trước tiên cần tập trung vào khả năng đọc. Theo bản năng, tôi luôn loại bỏ mọi thứ thừa thãi—từ ngữ lặp lại, cách kể lan man, câu dài và trật tự từ gây khó hiểu.

Alina Benny Sr., Chuyên gia tư vấn SEO nội dung tại Nextiva

Alina lấy Semrush làm ví dụ, chuyển tiêu đề trên trang chủ sang thể bị động:

• Thể bị động: Organic traffic được tăng trưởng nhờ bộ công cụ SEO và quy trình làm việc đầy đủ, dễ sử dụng của chúng tôi
• Tiêu đề thực tế: Tăng Organic traffic với bộ công cụ SEO và quy trình làm việc đầy đủ, dễ sử dụng của chúng tôi

“Điều này không có nghĩa là tôi hoàn toàn tránh dùng thể bị động. Cũng như mọi thứ trong lĩnh vực SEO, hãy dùng thể bị động nếu cách diễn đạt đó ưu tiên người dùng và thân thiện với công cụ tìm kiếm. ‘Semrush được các công ty hàng đầu thế giới tin dùng’—dù câu này ở thể bị động, các công ty vẫn thường dùng cấu trúc tương tự trong những phần thể hiện bằng chứng xã hội,” cô nói.

Cách chuyển từ thể bị động sang thể chủ động

“The ball was kicked by Dave.”

Giờ thì chúng ta đang ở trong tình huống khá nguy hiểm: Câu này ở thể bị động và không giúp câu văn dễ đọc hơn chút nào. Đây là cách dùng thể bị động không phù hợp, và SWA đã báo cho bạn biết điều đó. Nhưng chúng ta có thể sửa như thế nào?

1. Hãy nhớ cấu trúc thể bị động gồm Be + Quá khứ phân từ (was kicked).
2. Xác định chủ thể thực hiện hành động trong câu. Đôi khi chủ thể này được đánh dấu bằng “by” (Dave: người thực hiện hành động)
3. Tìm quá khứ phân từ (kicked).
4. Xác định thì của câu bằng cách xem dạng của động từ be (was: quá khứ đơn)
5. Giờ bạn chỉ cần đặt chủ thể thực hiện hành động làm chủ ngữ của câu, chia động từ ở cùng thì với động từ be và đặt đối tượng nhận hành động (tân ngữ) ở cuối câu.

Dưới đây là một số ví dụ so sánh khác:

Cách tạo nội dung tuyệt vời cho độc giả

Nếu có một điều mà hầu hết content marketer đều đồng tình, thì đó là chúng ta muốn tạo ra nội dung hữu ích, thiết thực và giàu thông tin cho đối tượng của mình. Đồng thời, chúng ta cũng muốn nội dung đó có thứ hạng trên SERP.

Một phần quan trọng trong đó là đảm bảo nội dung dễ đọc. Các công cụ như Hemingway, Grammarly, Yoast và SWA của chúng tôi đều có ích, nhưng khi cần quyết định có nên dùng thể chủ động hay bị động hay không, không gì thay thế được một cây viết giỏi và một biên tập viên con người.